De factuur klopt niet
07 oktober 2011
Een kwart. In een half jaar tijd zijn de elektriciteitsprijzen gestegen met een kwart. 'Volledig te verklaren door de subsidies voor zonnepanelen', antwoordde de voorzitter van Eandis, Geert Versnick (Open VLD), op de vraag hoe hij dat kon verantwoorden.
Eandis is een distributienetbeheerder, en is dus verantwoordelijk voor het beheer en de uitbreiding van de elektriciteits- en gasdistributienetten in het grootste deel van Vlaanderen. Ruim vier op de vijf gezinnen en klanten worden door Eandis bediend. 'In 2008 kostten die (subsidies voor zonnepanelen) 6,5 miljoen, dit jaar gaat het om een bedrag van 149 miljoen euro. Voor volgend jaar worden de uitgaven geschat op 190 miljoen euro. Die rush op de zonnepanelen, die konden wij gewoon niet voorzien. We konden echt niet anders dan de kostprijs voor die subsidies doorrekenen aan de consument', aldus Versnick begin augustus in De Morgen .
Toen Versnick vervolgens werd tegengeworpen dat volgens critici de zonnepanelen níét de boosdoeners waren maar wel de distributienetbeheerders zelf, omdat zij systematisch hun kosten zouden overschatten, antwoordde hij: 'Wie beweert dat wij spilzuchtig zijn, moet dat maar eens bewijzen met harde cijfers. Eandis heeft de laatste vijf jaar 20 procent bespaard op zijn beheersbare kosten. Onze rekeningen worden trouwens grondig gecontroleerd door (de federale energiewaakhond) CREG. Dat die niet genoeg macht zou hebben om onze rekeningen te doorgronden, is onzin.'
Dat was een interessant antwoord, maar jammer genoeg niet op de gestelde vraag. De vraag was immers niet of Eandis spilzuchtig is en of zijn rekeningen kloppen. De vraag was of de elektriciteitsdistributeur de kosten voor zonne-energie die hij voor zijn rekening moet nemen niet had overschat, zodat de consument meer voor zijn elektriciteit moet betalen dan eigenlijk nodig is. Via via kwam Knack aan de berekeningsnota die Eandis aan de CREG voorlegde om de tariefverhoging te verantwoorden. 'Die berekeningsnota is hemeltergend leugenachtig', zegt Alex Polfliet, ooit kabinetsmedewerker van staatssecretaris voor Energie Olivier Deleuze (Ecolo) en nu zaakvoerder van het consultancybureau voor groene stroom Zero Emission Solutions. Toch stemde de CREG op basis van die berekeningsnota in met de tariefverhoging. 'Ik heb veel respect voor de CREG,' zegt Polfliet, 'maar zij zijn en waren nooit bevoegd voor hernieuwbare energie, want dat is regionale materie, en ze hebben daarover dus weinig kennis in huis.'
De commotie rond de prijsstijging van de elektriciteit is al maanden aan de gang. Het succes van zonnepanelen en energiebesparende premies heeft de distributienetbeheerder Eandis verrast, zo wordt sinds maart dit jaar verteld. Eandis had volgens zakenkrant De Tijd uitgerekend dat het voor de periode 2009-2012 95 miljoen euro zou moeten uitgeven aan de ondersteuning van zonnepanelen en 136 miljoen aan premies om energie te besparen. Maar dat bleek volgens de berekeningen van Eandis een grove onderschatting. Voor de zonnepanelen is er een tekort van 452 miljoen euro en voor de premies 91 miljoen euro. In totaal gaat het dus om 543 miljoen euro.
Dat tekort mag Eandis wettelijk recupereren via de distributienettarieven, die afgesproken worden voor een periode van vier jaar. De huidige tariefperiode loopt nog tot eind 2012, maar als Eandis de tariefverhoging pas in 2013 zou doorvoeren, zou de energieprijs wel in één keer zeer fel stijgen. Daarom klopte Eandis begin dit jaar al aan bij de CREG om toestemming te krijgen om de prijs tussentijds al te verhogen, vanaf april. Voor een gemiddeld gezin met een verbruik van 3500 kilowattuur zou de factuur 6 euro per maand verhogen. Voor het lopende jaar is dat dus 54 euro, volgend jaar komt er 72 euro bij. Dat is een stijging op de totaalfactuur met pakweg 11 procent.
Om de toestemming te krijgen voor die prijsstijging moest Eandis bij de CREG een dossier indienen, met daarbij een berekeningsnota. Volgens Polfliet zitten daarin een aantal duidelijke overschattingen. Zo gaat Eandis ervan uit dat 1 kWp (pakweg vier zonnepanelen) 1000 kWh stroom oplevert. Polfliet: 'Dat is heel sterk overdreven. In de beste omstandigheden, ideale oriëntatie naar het zuiden, ideale hellingshoek, ideale ventilatie van panelen en omvormers, dicht bij de kust, haal je maar 900 kWh. Leveranciers geven je ook nooit een hogere garantie dan 875 kWh. En dan moet je nog weten dat die opbrengst elk jaar met ongeveer 0,5 procent daalt, omdat de zonnepanelen vuil worden of sommige defect gaan. Ook daar houdt Eandis geen rekening mee.'
Bij Eandis zegt woordvoerder Simon Van Wymeersch dat je voor kleine installaties inderdaad moet rekenen op 875 kWh, maar dat de grote installatie wel 1000 kWh halen: 'Samen zal dat dan gemiddeld rond de 900 kWh bedragen.' En wat met de jaarlijkse afname van het rendement van de zonnepanelen? 'Dat kunnen we nog niet goed inschatten, we bestuderen het', zegt Van Wymeersch. Maar die 1000 kWh waarmee Eandis in zijn berekeningsnota werkt, is alvast te hoog? 'Ja,' geeft van Wymeersch schoorvoetend toe, 'de analyse moet verfijnd worden en alle studies en modellen die daarbij kunnen helpen zullen we hanteren bij de volgende tariefaanpassing.'
Volgens Polfliet klopt Eandis ook de groei van het vermogen op: 'Eandis gaat uit van een groei van 339 MWp in zijn distributiegebied in 2011 en 244 MWp in 2012. Dit is een zéér hoge inschatting, want in het topjaar 2010 werd in heel Vlaanderen maar 192 MWp geïnstalleerd. Je mag er toch van uitgaan dat, zeker met de draconische reductie van de ondersteuning voor zonnepanelen, de groei van het geïnstalleerde vermogen in 2011 en in 2012 fel zal afnemen', zegt Polfliet.
Ook dat geeft Van Wymeersch toe, maar hij zegt dat het subsidiesysteem pas na 1 april gewijzigd werd, terwijl Eandis al eerder een goedkeuring van de tariefverhoging kreeg van de CREG: 'Lang voor de reductie van de ondersteuning voor zonnepanelen werd beslist, hebben wij ons tariefvoorstel ingediend op basis van de parameters die toen geldig waren.' Met dat antwoord is Polfliet allerminst tevreden: 'De aankondiging van de aanpassing gebeurde al op de ministerraad van 2 november 2010. Die aanpassing werd nadien wel verstrengd, nota bene op basis van een amendement ingediend door Vlaams volksvertegenwoordiger Bart Martens (SP.A), die lid is van de raad van bestuur van Eandis. Eandis had dus kunnen en moeten weten dat de subsidies voor zonnepanelen zouden verminderen, maar heeft daar geen rekening mee gehouden in haar berekeningsnota.' Bij Eandis is tot slot te horen dat de aangroei van zonnepanelen voor 2012 28 procent lager werd ingeschat dan voor 2011, maar 'dat het inderdaad mogelijk is dat het in de praktijk nog lager zal liggen'.
Bij Eandis wijst men er ook op dat de CREG instemde met de tariefverhoging zoals die door de berekeningsnota van Eandis werd onderbouwd. Knack wees de CREG op een aantal discutabele punten in de berekeningsnota, maar de energiewaakhond liet weten dat hij 'op dit moment niet wenst te reageren op de vragen. Er loopt een beroepsprocedure tegen de beslissingen van de CREG in dit dossier voor het hof van beroep in Brussel. In die context reserveert de CREG zijn antwoorden en argumenten voor dit hof.' Het is de kleine linkse partij PVDA die een rechtszaak heeft aangespannen rond de tariefverhoging. Het is dus wachten tot die zaak voorkomt om te weten wat de CREG hierover te zeggen heeft.
'Als zou blijken dat we nu te veel aanrekenen op de elektriciteitsfactuur', aldus Eandis nog, 'zal de CREG er wel op toezien dat dit bedrag in de volgende tariefperiode in mindering zal worden gebracht.' Met andere woorden: elke euro die een klant nu te veel zou storten, wordt na 2012 van de factuur afgetrokken. Dat neemt natuurlijk niet weg dat het hoogst merkwaardig is dat Eandis in zijn berekeningsnota uitgaat van enkele parameters die door specialisten in de sector als 'onrealistisch' worden omschreven.
Een probleem daarbij is de structuur van Eandis. 239 steden en gemeenten hebben de meerderheid in Eandis, Electrabel is er minderheidsaandeelhouder. Electrabel moet die participatie volgens een Vlaams decreet afbouwen tegen 2018, en verminderde in juli zijn participatie al van 30 naar 21 procent. Een verdere afbouw moet volgen, maar Electrabel wacht op een moment dat de gemeenten dat financieel aankunnen. Dat is vandaag, onder meer door de perikelen bij Dexia en de precaire toestand bij de Gemeentelijke Holding, niet het geval. Misschien dat er daarom toch een beroep zal worden gedaan op privékapitaal - sommigen spreken zelfs van een beursgang van Eandis. Electrabel trok in juni alvast zijn vertegenwoordigers uit de raad van bestuur. Eandisvoorzitter Versnick betreurde dat al eerder in de pers: 'Electrabel was voor ons de laatste jaren een financiële partner die ook bekwame bestuurders afleverde. De exit van Electrabel biedt echter ook opportuniteiten om extra kwaliteitsvolle onafhankelijke bestuurders aan te trekken.'
En die kwaliteitsvolle onafhankelijke bestuurders zijn broodnodig bij Eandis. Vandaag zijn zoals gezegd de gemeenten de voornaamste aandeelhouders van Eandis. Ze krijgen jaarlijks een marktconforme vergoeding voor het kapitaal dat ze in het elektriciteitsnetwerk staken. Naar boven afgerond is dat nu 6 procent. Belangrijker dan die geldstroom naar de gemeenten zijn misschien wel de mandaten die daar te verdelen vallen. De burgemeester van Leuven, Louis Tobback (SP.A), is bestuurder bij Eandis en was daarover al duidelijk: 'Ik ga er niet flauw over doen: die mandaatjes helpen na de gemeenteraadsverkiezingen bij het vormen van meerderheden. Met als gevolg dat de gemeenten vandaag in zeven intercommunales zitten, met cbva Eandis erboven, en dan heb je nog Intermixt daartussen, en financieringsvehikels - samengevat: een onoverzichtelijk kluwen.'
Meer nog, Louis Tobback wees er ook al op dat die meerderheid van de gemeenten in de besluitvorming bij Eandis niet zo veel voorstelt: 'In theorie hebben de gemeenten de meerderheid. In de praktijk lieten de privépartners de gemeenten beslissen, maar zij zeiden wat die gemeenten moesten beslissen, want die wisten toch niet echt waarover ze spraken. Ik overdrijf, maar ik overdrijf amper. Met "slechts" 30 procent van de aandelen controleert de privésector wat er gebeurt.' Toen Tobback dat verklaarde, had Electrabel zijn participatie nog niet afgebouwd tot 21 procent en zijn bestuurders nog niet teruggetrokken. Sinds dat gebeurde, is de hamvraag die bij Eandis onvermijdelijk moet worden gesteld - en die ook de Leuvense burgemeester toen al stelde - nog scherper: 'Wat kunnen de Vlaamse gemeenten doen in een sector die steeds internationaler georganiseerd wordt? In alle eerlijkheid, wij gemeenten hebben de knowhow niet om zo'n hoogtechnologische sector aan te sturen.'
De tariefverhoging, gemotiveerd door de betwiste berekeningsnota, werd goedgekeurd door de raad van bestuur en voedt zeker die stelling.
DOOR EWALD PIRONET
© 2011 Roularta Media Group
BRON: Knack, woensdag 7 september 2011, p. 24, 1790w.
Dit bericht werd toegevoegd aan Algemeen nieuws - Steunmaatregelen